Σταμάτησαν τα δάκρυά μου.
Δεν θέλουν πια
να εκτίθενται σ’ αυτόν τον κόσμο
τον αδιάφορο.
Γύρισαν προς τα μέσα.
Τα νιώθω κάθε βράδυ,
καθώς κατηφορίζουν
μικρά ρυάκια
ανάμεσα στα σπλάχνα μου
σιωπηλά κι αθόρυβα,
σαν να μη θέλουν
να τα πάρω είδηση,
σαν να μη θέλουν
να με ενοχλήσουν,
να με μελαγχολήσουν.
Δυο λόγια γι’ αυτή την περίφημη κωμωδία
του Αριστοφάνη:
Πρωτοπαίχτηκε στην Αθήνα το 414 πΧ. Δυο
φίλοι, ο Πεισθέταιρος και ο Ευελπίδης, αηδιασμένοι από τη διαφθορά της πόλης
τους καταφεύγουν στην Πολιτεία των Πουλιών για να πάρουν τις συμβουλές τους,
ώστε να φτιάξουν μια Πολιτεία άλλη μεταξύ Ουρανού και Γης, όπου θα ζουν οι
έντιμοι άνθρωποι. Τα Πουλιά εδώ στην Πάροδο νομίζουν αρχικά ότι ήρθαν στον τόπο
τους δυο εχθροί και τους επιτίθενται.
Το 1959 το Θέατρο Τέχνης ανέβασε την
κωμωδία στο Ηρώδειο σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν, μουσική Μάνου Χατζιδάκι,
σκηνικά και κοστούμια Γιάννη Τσαρούχη και χορογραφία Ραλλούς Μάνου. Θεωρήθηκε
προκλητική και σκανδαλώδης για τα ήθη της εποχής και προκάλεσε θύελλα
αντιδράσεων.
Αργότερα οι Νεοέλληνες εκτίμησαν την
αξία της και η κωμωδία ξαναπαίχτηκε σε χορογραφία της Ζουζούς Νικολούδη και με
ενθουσιώδεις κριτικές αυτή τη φορά.
Στο βιντεάκι που θα δείτε η χορογραφία
δεν φαίνεται να συμφωνεί με τα λόγια και τη μουσική της Παρόδου, αλλά παίρνουμε
μια ιδέα της περίφημης παράστασης που παίχτηκε στην Επίδαυρο το 1975.
Μάνου Χατζιδάκι - ΠΑΡΟΔΟΣ,(Είσοδος και
Επίθεση των Πουλιών) - Αριστοφάνη Όρνιθες, Θέατρο Τέχνης.
Απόδοση Στίχων: Βασίλης Ρώτας
Σκηνικά και Κοστούμια : Γιάννης
Τσαρούχης
Χορογραφία : Ζουζού Νικολούδη
Σκηνοθεσία: Κάρολος Κουν
1975, Επίδαυρος
https://www.youtube.com/watch?v=8nSfQZrcKWE&list=RDMM8nSfQZrcKWE&start_radio=1
Και τώρα κουρασμένη και άυπνη
αναπολώ τις όμορφες στιγμές μας.
Κρίμα που δεν τις έζησες κι εσύ.
Κοιμάσαι…
Θα έρθω από πάνω σου
σαν ελαφρό αεράκι
να σου χαϊδέψω το πρόσωπο,
τα μαλλιά,
να σου ψιθυρίσω γλυκά λογάκια στο αφτί,
να χωθώ κάτω από την κουβέρτα σου
και να φιλήσω τα χέρια σου,
να τυλιχτώ στον λαιμό σου απαλά,
να αναπνέω τις εκπνοές σου.
Με τόσα χρόνια πια στην πλάτη
κοιτάζω από ψηλά τον κάμπο
όπου μικρά ανθρωπάκια μάχονται
χωρίς να ξέρουν το πώς και το γιατί.
-Πονάω.
-Γράφε.
-Πονάω!
-Γράφε!
-Πονάω, πονάω, πονάω!
-Γράφε, γράφε, γράφε, γράφε!
-Πονάω που να πάρει ο διάολος, πονάω,
σου λέω!
-Γράφε!
-Πονάω και κλαίω…
-Κλάψε και γράψε.
Σήμερα ήταν μια ξεκούραστη ημέρα,
μια ανάπαυλα ας πούμε
μετά από μέρες έντασης.
Αλλά νύχτωσε
κι εσύ έφυγες
και τώρα μόνη
εγώ κι ο εαυτός μου,
τώρα μόνη…
Ανεβαίνει η ένταση σιγά σιγά.
Σε λίγο θα χαθεί
κι ο αυτοέλεγχoς,
θα αρχίσω πάλι τα παράλογα.
Ζηλεύει.
Πρώτη φορά στη ζωή της ζηλεύει. Τώρα
καταλαβαίνει τι είναι αυτό το συναίσθημα, είναι τρομερό, είναι βαθύ και άγριο,
σκίζει τα σωθικά της και βγαίνει μίσος από μέσα, μίσος.
Αυτή που δεν είχε μισήσει ποτέ κανέναν,
μισεί αυτές τις γυναίκες που τον περιτριγυρίζουν και σαλιαρίζουν μαζί του.
Αυτή που ποτέ δεν είχε ζηλέψει, που
έμενε αδιάφορη ακόμα κι όταν την απατούσαν, τώρα νιώθει ζήλεια, άγνωστο, ξένο
συναίσθημα, αφόρητο, την πνίγει, την τρελαίνει, χάνει τα λογικά της, δεν σκέφτεται
σωστά, θέλει να επιτεθεί και να τα καταστρέψει όλα, μισεί, μισεί αφόρητα
εκείνες τις άλλες, θέλει να τις εκμηδενίσει, να τις εξαφανίσει, θέλει να μην
υπάρχουν.
Όσο γι’ αυτόν, δεν μπορεί να του κάνει
κακό, όμως θα ήθελε να του δώσει μερικά χαστούκια και να τον βρίσει που φλερτάρει
με εκείνες τις άλλες και ξεχνά αυτήν που τον λατρεύει.
Βράζει από οργή και μίσος και
ταπείνωση, δεν έχει λογική, δεν έχει ψυχραιμία.
Έχει γίνει ένα μικρό τέρας.
Να το πω κι εγώ,
όπως το λέγαν
οι παλιοί μας ποιητές,
πως
μόνο που υπάρχεις,
μ’ αρέσει να ζω,
μόνο που υπάρχεις,
μόνο που μπήκες στη ζωή μου
και σε γνώρισα,
δοκίμασα την ευτυχία,
έφυγαν βιαστικά τα σύννεφα,
καθάρισε ο ουρανός,
έλαμψε ο τόπος
από έναν ήλιο ζωηρό
και χαμογέλασα
μέσα στα δάκρυά μου.
Μόνο που υπάρχεις.
ΥΓ
Πόσο ακόμα πιο ηλίθιοι
μπορούν να γίνουν οι
ποιητές,
πόσο χαμένοι μες στις φαντασίες τους,
πόσο ονειροπαρμένοι
κι αλαφροΐσκιωτοι,
πόσο αξιοθρήνητοι…
Και τρέφουν τον ναρκισσισμό σας
οι επαίτες.
Ο περισσότερος κόσμος μπορεί να μη
διαβάζει βιβλία, όμως θεωρεί ότι το να διαβάζει κανείς βιβλία είναι κάτι
σεβαστό και πολύ σπουδαίο. Υπάρχουν και οι σχετικές παροτρύνσεις, «διαβάστε ένα
βιβλίο», που διατυπώνονται με ποικίλους τρόπους και επεξηγούν πόσο σημαντική
είναι αυτή η δραστηριότητα.
Μόνο που αυτό που εννοούν οι
περισσότεροι είναι: διαβάστε λογοτεχνία και συγκεκριμένα: διαβάστε ένα
μυθιστόρημα. Άντε διαβάστε και ποιήματα, αν θέλετε να εμβαθύνετε περισσότερο
στη λογοτεχνία.
Για άλλου είδους βιβλία επικρατεί
πλήρης αδιαφορία. Θέλεις να περνάς για διανοούμενος; Διάβαζε μυθιστορήματα και
ποιήματα και μίλα κατόπιν γι’ αυτά. Δεν χρειάζεται να χάσεις τον χρόνο σου και
να κουράσεις το ευαίσθητο μυαλουδάκι σου διαβάζοντας τα αμέτρητα άλλα βιβλία
που κυκλοφορούν και ασχολούνται με τις επιστήμες, βιβλία εκλαϊκευμένα για το
ευρύ κοινό που δεν έχει τις ιδιαίτερες γνώσεις, αλλά έχει περιέργεια και
ενδιαφέρον να μάθει τι γίνεται στον κόσμο, πώς λειτουργεί αυτός ο κόσμος, ο
μικρόκοσμος και ο μακρόκοσμος, πώς έζησε η ανθρωπότητα στο παρελθόν, πώς
λειτουργεί η Φύση, τι συμβαίνει έξω από τη μικρούλα μας Γη στο αχανές Σύμπαν,
τι συμβαίνει στην άγρια Φύση έξω από τις πόλεις μας, πώς συμπεριφέρονται τα ζώα
εκεί, πώς τα φυτά ανταγωνίζονται το ένα το άλλο και πότε συνεργάζονται, πώς επηρεάζεται ο άνθρωπος από
ό,τι συμβαίνει γύρω του και πώς αλλάζει ή διαστρέφεται ο ψυχικός του κόσμος, τι
είναι η Ζωή, τι σημαίνει Είναι και Γίγνεσθαι, τι είναι αυτό που λέμε γλώσσα και
πόσες οι εκφάνσεις και οι παραλλαγές της και άλλα θέματα αμέτρητα.
Τίποτα από αυτά. Διαβάζω σημαίνει
διαβάζω μυθιστορήματα και ποιήματα. Είμαι ένας διανοούμενος.
Από την άλλη, πολύ καλά ξέρουμε – ή δεν
έχουμε άραγε αναρωτηθεί; - ότι υπάρχουν και κακά βιβλία. Η προτροπή «διάβαζε,
διάβαζε, κάνει καλό», είναι μια λάθος προτροπή. Κυκλοφορούν βιβλία που αντί να
μας κάνουν καλύτερους ανθρώπους, μας κάνουν χειρότερους.
Μας φανατίζουν με ανόητες ή νοσηρές
ιδέες, μας αποπροσανατολίζουν, μας λένε ψέματα ή στην καλύτερη περίπτωση είναι
απλώς βιβλία για πέταμα.
Προσέχουμε επομένως τι διαβάζουμε.
Και επίσης, αν θέλουμε να είμαστε
μορφωμένοι και όχι διανοούμενοι της πεντάρας, διαβάζουμε και άλλα βιβλία και
όχι μόνο μυθοπλασίες.
Και το λέω εγώ που γράφω μυθοπλασίες.
Ψυχίατρος δεν είμαι, ψυχολόγος δεν
είμαι, έχω όμως κάποια γνώση για τα σχετικά θέματα, καθώς έχω διαβάσει πολλά
σχετικά βιβλία.
Ας πούμε, τι μπορεί να συμβεί σε ένα
παιδί που για πολλούς και διάφορους λόγους δεν έχει νιώσει τη γονεϊκή αγάπη,
αλλά που αυτό νιώθει αγάπη για τους γονείς του;
Μπορεί πράγματι οι γονείς του να μην το
αγάπησαν ή μπορεί να το αγάπησαν, αλλά αυτό δεν έγινε αντιληπτό από το παιδί,
επειδή οι γονείς ήταν πολύ συγκρατημένοι στις εκδηλώσεις τους. Το τραύμα ωστόσο
δημιουργήθηκε.
Τι μπορεί να συμβεί λοιπόν σε μια
τέτοια περίπτωση;
Μπορεί να μη συμβεί τίποτα τρομερό, να
μεγαλώσει το παιδί, να κάνει οικογένεια και να ζήσει μια ζωή λίγο πολύ
κανονική. Αλλά μπορεί να συμβεί και το χειρότερο: να γίνει ένας δολοφόνος.
Ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο περιπτώσεις θα
βρούμε αμέτρητες παραλλαγές συμπεριφοράς που θα ξεκινούν από την ανάγκη μιας
τρυφερής, αγαπητικής σχέσης με κάποιον σύντροφο και θα φτάνουν ως την
κακοποίηση του συντρόφου, θα έχουμε διάφορες διαταραχές χαρακτήρα, άλλες ήπιες,
άλλες πιο σοβαρές, θα βρούμε ιδιόρρυθμους χαρακτήρες, μοναχικούς ή με άστατη
ερωτική ζωή, με λίγα λόγια θα βρούμε απ’ όλα ή μπορεί και να μη βρούμε τίποτα.
Όλα εξαρτώνται από το ψυχικό υπόστρωμα
του παιδιού που δεν αγαπήθηκε και από τον τρόπο που βίωσε αυτή την απουσία της
γονεϊκής αγάπης.
Να εδώ, ένα επίγραμμα του Μαρτιάλη που
μας βάζει σε υποψίες σχετικά με το θέμα μας:
Τρέχεις πίσω από μένα, φεύγω εγώ,
φεύγεις εσύ, τρέχω εγώ πίσω από σένα.
Αυτό είναι το φυσικό μου, Δίνδυμε:
Δεν θέλω να με θέλεις,
να μη με θέλεις θέλω.
Insequeris, fugio; fugis, insequor; haec mihi mens est:
velle tuum nolo, Dindyme, nolle volo.
V. 83
Εδώ εγώ βλέπω κάποιον που ερωτεύεται,
αλλά δεν ζητά ανταπόκριση, γιατί, αν αγαπηθεί, δεν θα επαναληφθεί το τραύμα που
βίωσε, όταν ήταν παιδί: να αγαπά τους γονείς του, αλλά εκείνοι να μην του
ανταποδίδουν ή να μην του φανερώνουν την αγάπη τους γι’ αυτό.
Το παιδί μεγάλωσε σε μια τέτοια
ατμόσφαιρα που την ένιωθε φυσιολογική: τα παιδιά αγαπούν τους γονείς τους, οι
γονείς δεν αγαπούν τα παιδιά τους. Έτσι πάει το πράγμα, έτσι συμβαίνει στη ζωή,
αυτός είναι ο κανόνας.
Ένα τέτοιο παιδί, όταν ενηλικιωθεί θα
ερωτεύεται άτομα που δεν θα το αγαπούν. Αν το αντικείμενο της αγάπης του τούς
δείξει αγάπη, αφοσίωση, τρυφερότητα, ο έρωτάς του θα εξαερωθεί: δεν είναι αυτό
εγγεγραμμένο στον εγκέφαλό του, δεν το καταλαβαίνει, δεν έχει επομένως κανένα
ενδιαφέρον.
Αντίθετα, αν ερωτευτεί κάποιο άτομο που
θα δείξει αδιαφορία, τότε ενεργοποιούνται όλοι οι λάθος μηχανισμοί του μυαλού
του. Τότε ερωτεύεται παράφορα. Επειδή επιζητεί την απόρριψη, αν και δεν το έχει
συνειδητοποιήσει. Επιθυμεί να ξαναζήσει εκείνη την παλιά κατάσταση που έχει
εγγραφεί στον εγκέφαλό του: να αγαπά, αλλά να μην αγαπιέται.
Επειδή βεβαίως δεν έχει ιδέα ότι αυτή
είναι η αληθινή του λαχτάρα, ονειρεύεται στιγμές υπέροχης ευτυχίας με το
αγαπημένο πρόσωπο, κάνει τα πάντα για να το συγκινήσει και να το φέρει κοντά
του.
Και ας πούμε ότι τα καταφέρνει και το
αγαπημένο πρόσωπο ενδίδει. Ακολουθούν πράγματι εκείνες οι υπέροχες στιγμές
αγάπης και ευτυχίας, μόνο που μετά από λίγο καιρό το αγαπημένο πρόσωπο παύει να
έχει τη γοητεία που είχε, πριν ενδώσει.
Διότι δεν είναι αυτό το σχέδιο που έχει
ο ερωτευμένος μας στο μυαλό του. Έτσι, μετά από ένα θυελλώδη έρωτα, έρχεται η
βαρεμάρα.
«Θέλω να μη με θέλεις», μας λέει με αφοπλιστική
ειλικρίνεια και απλότητα ο Μαρτιάλης.
Και εδώ η ισορροπία είναι πολύ λεπτή.
Αν το αγαπημένο πρόσωπο καταδεχτεί να
κάνει σχέση με τον ερωτευμένο μας, πρέπει να τον κρατά συνέχεια σε αγωνία: «Μ’
αγαπά; Με θέλει;» θα αναρωτιέται και θα αγωνιά συνέχεια ο ερωτευμένος μας.
Αυτού του είδους η σχέση μπορεί να έχει
πολλές παραλλαγές, από την ψυχρότητα του άλλου μέχρι και την κακοποίηση του
ερωτευμένου. Ο ερωτευμένος όμως θα τα ανεχθεί όλα, αρκεί να μην πάρει την
αυθόρμητη, απόλυτη αγάπη του άλλου, αρκεί να νιώθει ότι αγαπά, αλλά δεν
αγαπιέται.
Θυμηθείτε τη σκηνή από την ταινία «Τα
Κόκκινα Φανάρια» με την Κατερίνα Χέλμη να σέρνεται στο πάτωμα παρακαλώντας τον
εραστή της να μην την εγκαταλείψει: «Μη φεύγεις, Ντόρη, θα φαρμακωθώ!».
Προς έκπληξή μας όμως υπάρχουν μερικά
ζευγάρια που έχουν πετύχει αυτή τη δύσκολη ισορροπία. Ζουν μαζί και γερνούν
μαζί αγνοώντας όμως ότι η ευτυχής συμβίωσή τους οφείλεται στον ιδιαίτερο χαρακτήρα
τους.
Ο ένας είναι αυτός που περιγράψαμε. Ο άλλος συμβαίνει να είναι λόγω χαρακτήρα
κάπως ψυχρός, κάπως απόμακρος, κλειστός τύπος που δεν εκδηλώνει εύκολα τα
συναισθήματά του. Δεν το κάνει επίτηδες, έτσι είναι φτιαγμένος. Νιώθει αγάπη
για τον σύντροφό του, αλλά δεν μιλά γι’ αυτήν.
Και ο χαρακτήρας που περιγράψαμε πιο
πάνω γίνεται τότε χαλί να τον πατήσεις. Ξαναζεί αυτό που είχε ζήσει ως παιδί:
αγαπά, αλλά ο άλλος παραμένει απόμακρος. Θα τον λατρέψει, δεν θα τον βαρεθεί
ποτέ. Και ο άλλος θα είναι επίσης ευτυχής που βρήκε ένα σύντροφο τόσο
αφοσιωμένο.
Οι άλλοι απέξω μπορεί να απορούν: μα
τόση πια λατρεία και αφοσίωση ο ένας και ο άλλος τόσο ψυχρός; Τι του βρίσκει; Γιατί δεν τον παρατά
καλυτέρα;
Το ζευγάρι όμως έχει βρει τις λεπτές
ισορροπίες του και είναι πολύ ευχαριστημένο.
Κάπως σπάνιο, αλλά συμβαίνει.
