Οι μη ελληνόφωνοι, δηλαδή το μέγιστο
μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, δεν γνωρίζουν συνήθως ότι πολλές λέξεις που
χρησιμοποιούν, κυρίως όσες αφορούν στις επιστήμες, είναι ελληνικές ή έχουν
δημιουργηθεί από αλλόγλωσσους επιστήμονες με βάση την αρχαία ελληνική γλώσσα.
Ο αγγλόφωνος πχ λέει star και ο γερμανόφωνος Stern,
αλλά μετά λέει astronomy κι ας μην
ξέρει πόθεν έρχεται αυτή η παράξενη λέξη.
Παραθέτω μια σειρά από τέτοιες
ελληνικές λέξεις που για μας είναι οικείες και καταλαβαίνουμε αμέσως τι
εννοούν, αλλά οι αλλόγλωσσοι πρέπει να τις αποστηθίσουν για να τις χρησιμοποιήσουν
μετά στον λόγο τους.
(Ας είναι καλά η ΑΙ, αλλιώς θα έψαχνα
για ώρες για αυτά τα παραδείγματα).
Ιατρική και Ανατομία
Η ιατρική είναι ίσως ο τομέας με τη
μεγαλύτερη πυκνότητα ελληνικών όρων.
• Anatomy (Ανατομία): Από το ἀνά + τομή
(τέμνω, κόβω σε βάθος).
• Amnesia (Αμνησία): Από το στερητικό ἀ-
+ μνήμη.
• Anesthesia (Αναισθησία): Από το ἀν- +
αἴσθησις (χωρίς αίσθηση).
• Biopsy (Βιοψία): Από το βίος + ὄψις
(όραση/εξέταση ζωντανού ιστού).
• Therapy (Θεραπεία): Αυτούσια από το
θεραπεία (υπηρεσία, φροντίδα).
• Symptom (Σύμπτωμα): Από το σύμπτωμα
(κάτι που συμβαίνει ταυτόχρονα, από το συντρέχω/συμπίπτω).
• Epidemic (Επιδημία): Από το ἐπί + δῆμος
(αυτό που εξαπλώνεται στον λαό).
Αστρονομία και Φυσική
Η ονοματοδοσία του σύμπαντος και των
νόμων της φύσης βασίστηκε στην ελληνική κοσμολογία.
• Astronomy (Αστρονομία): Από το ἄστρον
+ νόμος (οι νόμοι των αστεριών).
• Galaxy (Γαλαξίας): Από το γάλα (λόγω
της λευκής, γαλακτώδους όψης του στο νυχτερινό ουρανό).
• Cosmos (Κόσμος): Αυτούσια η λέξη
κόσμος, που στην αρχαιότητα σήμαινε «στολίδι» και «τάξη», για να περιγράψει το
εύτακτο σύμπαν.
• Atom (Άτομο): Από το στερητικό ἀ- +
τομή (το σωματίδιο που δεν μπορεί να τμηθεί/κοπεί περαιτέρω).
• Photon / Electron (Φωτόνιο /
Ηλεκτρόνιο): Από το φῶς (γενική: φωτός) και το ἤλεκτρον (κεχριμπάρι, από το
οποίο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά ο στατικός ηλεκτρισμός).
Ψυχολογία και Φιλοσοφία
Η μελέτη του ανθρώπινου νου και της
συμπεριφοράς χρησιμοποιεί ελληνικές ρίζες για να περιγράψει καταστάσεις και
παθήσεις.
• Psychology (Ψυχολογία): Από το ψυχή +
λόγος.
• Phobia (Φοβία): Από τη λέξη φόβος.
Χρησιμοποιείται ως κατάληξη για εκατοντάδες διαταραχές (π.χ. Claustrophobia,
Arachnophobia).
• Melancholy (Μελαγχολία): Από το μέλας
(μαύρος) + χολή. Στην αρχαία ιατρική πίστευαν ότι η κατάθλιψη προερχόταν από
την περίσσεια «μαύρης χολής» στον οργανισμό.
• Schizophrenia (Σχιζοφρένεια): Από το
σχίζω + φρήν (νους, μυαλό).
• Empathy (Ενσυναίσθηση): Από το ἐν +
πάθος (το να νιώθεις μέσα σου το συναίσθημα του άλλου).
Γεωμετρία και Μαθηματικά
• Geometry (Γεωμετρία): Από το γῆ +
μετρέω (μέτρηση της γης).
• Symmetry (Συμμετρία): Από το σύν +
μέτρον (ανάλογο μέτρο).
• Asymptote (Ασύμπτωτος): Από το ἀ- +
σύν + πίπτω (η γραμμή που δεν συμπίπτει/δεν τέμνει ποτέ μια καμπύλη).
• Hypotenuse (Υποτείνουσα): Από το ὑποτείνουσα
(αυτή που εκτείνεται κάτω από τις ορθές γωνίες).
Χημεία (Τα χημικά στοιχεία)
Πολλά στοιχεία του περιοδικού πίνακα
ονομάστηκαν με βάση τις ιδιότητές τους χρησιμοποιώντας ελληνικές λέξεις:
• Hydrogen (Υδρογόνο): Από το ὕδωρ +
γεννώ (αυτό που παράγει νερό, όταν καίγεται).
• Oxygen (Οξυγόνο): Από το ὀξύς + γεννώ
(αυτό που γεννά οξέα).
• Helium (Ήλιο): Από τον Ἥλιο, επειδή
ανακαλύφθηκε πρώτα στο φάσμα του ήλιου, πριν βρεθεί στη Γη.
• Chlorine (Χλώριο): Από το χλωρός
(ανοιχτό πράσινο), λόγω του χρώματος του αερίου του.
• Phosphorus (Φώσφορος): Από το φῶς +
φέρω (αυτός που φέρει φως, επειδή λάμπει στο σκοτάδι).
Αν συνεχίζαμε, θα διαβάζαμε για ώρες
και δεν θα τελειώναμε, γιατί οι επιστημονικές (και όχι μόνο) ορολογίες και
λέξεις με αρχική προέλευση την ελληνική γλώσσα είναι αμέτρητες.
Λέει παραδείγματος χάριν ο γιατρός στον
σύζυγο που έφερε τη γυναίκα του στο ιατρείο: «This is a symptom of dyspnea».
Κοιτάζει ο έρμος ο σύζυγος τον γιατρό
και δεν καταλαβαίνει τίποτα. «She can’t breath easily»,
αναγκάζεται να του εξηγήσει ο γιατρός.
Λέει στον έρμο τον πατέρα που έφερε τον
γιο του: «This is dyslexia».
«What?» ρωτά απορημένος ο μπαμπάς. Και ο γιατρός σε απλά αγγλικά
τού εξηγεί τι είναι η δυσλεξία.
Έτσι, για να καμαρώνουμε λίγο σ’ αυτόν
τον κόσμο της μεγάλης αναμπουμπούλας γενικώς.
