Νίκου Γκάτσου: "Ελλαδογραφία"

 

 

Τω καιρώ εκείνο ο ακμαιότερος κλάδος της πελασγικής δρυός

 

εκάλυπτε τρεις οικισμούς πέριξ του μυστηριώδους Βράχου της Ακροπόλεως.

 

Αλλά μετά τα δραματικά γεγονότα της Μεσοποταμίας, τα οποία οδήγησαν

 

εις την έξωσιν των πρωτοπλάστων εκ της κοιλάδος του Τίγρεως και

 

προεκάλεσαν σύγχυσιν εις τας φρένας των ανθρώπων, οι οικισμοί

 

των Αθηνών ήρχισαν να πληθύνονται παραλόγως.

 

Αποτέλεσμα υπήρξεν η αλματώδης επέκτασις της πόλεως και η δημιουργία

 

του λεγομένου άστεως, το οποίο κατά τους αρχαιοπλήκτους ιστορικούς

 

εμεγαλούργησε και περιεβλήθη την αίγλην της αιωνιότητος.

 

 

 

Επίσκοποι και προεστοί

κατακτητές και στρατηλάτες

επαναστάτες και αστοί

της ιστορίας οι πελάτες.

 

 

 

Αλλά οι αρχαίοι Θεοί, εν τη μερίμνη των δια τα υπόλοιπα πελασγικά

 

φύλα, απεφάσισαν την βαθμιαία κατάρρευσιν των Αθηνών ως ηγέτιδος

 

πόλεως και την απαλλαγήν του Ελληνισμού, ως εθνικού πλέον συνόλου,

 

εκ των κινδύνων του συγκεντρωτισμού. Κατά τους επόμενους μακρούς αιώνας

 

κατεβλήθησαν αρκεταί προσπάθειαι δια την αναβίωσιν του παλαιού άστεως,

 

αλλ’ αύται απέβησαν άκαρποι. Ευτυχώς δε, διότι κατά την νεωτέραν και σκληροτέραν δοκιμασίαν

 

του γένους, η εκ νέου κυριαρχία των Αθηνών θα απεδυνάμωνε τας

 

κορυφάς και τας πεδιάδας της πελασγικής γης,

 

αι οποίαι διεμόρφωσαν την οριστικήν φυσιογνωμίαν της φυλής και κατηύγασαν

 

δι’ ανεσπέρου φωτός τους ομιχλώδεις ορίζοντας της

 

περιδεούς ανθρωπότητος.

 

 

 

Στο Σούλι και στην Αλαμάνα

 

κάναμε φως τη συμφορά

 

θα μας θυμούνται τάχα, μάνα,

 

καμιά φορά;

 

 

 

Ματαία ελπίς. Ουδείς τους ενεθυμήθη ως ζώσας αιωνιότητας,

 

ουδείς τους κατενόησεν εις τας πραγματικάς των διαστάσεις. Και αι

 

Αθήναι, καταστάσαι πρωτεύουσα (του) νεοπαγούς κράτους, ήρχισαν να

 

προετοιμάζονται διά την εκ νέου απορρόφησιν της ικμάδος του έθνους.

 

Αλλά η προγονική κληρονομία δεν είχεν εξ ολοκλήρου σπαταληθεί και

 

οι μεταγενέστεροι αδελφοί του μικρού Χορμόπουλου, εκ των Ηπειρωτικών

 

ορέων και εξ όλων των στενωπών της αθανάτου πατρίδος, διέπλευσαν την

 

Αχερουσίαν της μοίρας των με την γαλήνην του μαρτυρίου και της θυσίας.

 

Και τα βαρβαρικά έθνη ηπόρησαν και κατ’ ιδίαν εκάγχασαν ακριβώς όπως αι 

Αθήναι.

 

 

Χτυπάτε της οργής προφήτες

 

καμπάνα στην Καισαριανή

 

νά ΄ρθουν απόψε οι Διστομίτες

 

νά ΄ρθουν κι οι Καλαβρυτινοί

 

με σπαραγμό κι απελπισία

 

για τη χαμένη τους θυσία.

 

 

 

Άραγε είναι αληθές ότι η θυσία των απέβη επί ματαίω;

 

Ουδείς δύναται να αποφανθή μετά βεβαιότητος και ουδείς δύναται να

 

προεξοφλήση το μέλλον, διότι η ιστορία των ανθρώπων είναι μία

 

συνεχής παλινδρόμησις. Αλλά με την διαρκώς ογκούμενην υπερτροφίαν της

 

Αττικής αι προοπτικαί διαγράφονται σκοτειναί. Οι αρχαίοι Θεοί δεν

 

υπάρχουν πλέον δια να δώσουν την λύσιν, και ούτω, θάττον η βράδιον,

 

αι Αθήναι θα συγκεντρώσουν εις τους κόλπους των και θα εξαφανίσουν διά

 

παντός την Ελληνικήν αρετήν, ως ο Κρόνος εις το απώτατον παρελθόν

 

κατέτρωγε τα ίδια αυτού τέκνα ή ως ο Ήλιος εις το απώτατον μέλλον θα

 

συγκεντρώσει εις τας αγκάλας του τους πλανήτας του

 

και θα καταβροχθίσει αυτούς!

 

Γένοιτο! και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν.

 

 

 

Πότε θ’ ανθίσουνε τούτοι οι τόποι;

 

Πότε θα ΄ρθούνε κανούργιοι ανθρώποι

 

να συνοδεύσουνε την βλακεία

 

στην τελευταία της κατοικία;».

*

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

Πρώτη και μοναδική εκτέλεση: Μίκης Θεοδωράκης

https://www.youtube.com/watch?v=jelHE_YjH9o&list=RDjelHE_YjH9o&start_radio=1

 

Έτσι ξαφνικά

 

Έτσι ξαφνικά,

όταν όλα είναι ήσυχα,

χορτάτη η ψυχή μου,

το πνεύμα ήρεμο,

έτσι ξαφνικά

νιώθω να πλησιάζει η φουρτούνα.

 

Ετοιμάζομαι,

γεμίζω λόγια,

με τυλίγουν τα κύματα

κι εγώ μονολογώ

κι αφήνομαι

σαν σκουπιδάκι

στον αφρό.

 

Είσαι πάντα δικός μου,

όπου κι αν είσαι,

είσαι πάντα εσύ,

είσαι πάντα δικός μου,

σου λέω.

 

Το λέω πολλές φορές,

το λέω με άλλα λόγια

κάθε φορά,

το λέω συνέχεια,

το λέω καταπίνοντας

πικρό νερό

και τα κύματα σιγά σιγά ημερεύουν.

 

Ξεβράζομαι στην ακτή

λίγο γδαρμένη

-δεν είναι τίποτα.

Οι ελληνικές λέξεις βρίσκονται παντού

 

Οι μη ελληνόφωνοι, δηλαδή το μέγιστο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, δεν γνωρίζουν συνήθως ότι πολλές λέξεις που χρησιμοποιούν, κυρίως όσες αφορούν στις επιστήμες, είναι ελληνικές ή έχουν δημιουργηθεί από αλλόγλωσσους επιστήμονες με βάση την αρχαία ελληνική γλώσσα.

 

Ο αγγλόφωνος πχ λέει star και ο γερμανόφωνος Stern, αλλά μετά λέει astronomy κι ας μην ξέρει πόθεν έρχεται αυτή η παράξενη λέξη.

 

Παραθέτω μια σειρά από τέτοιες ελληνικές λέξεις που για μας είναι οικείες και καταλαβαίνουμε αμέσως τι εννοούν, αλλά οι αλλόγλωσσοι πρέπει να τις αποστηθίσουν για να τις χρησιμοποιήσουν μετά στον λόγο τους.

 

(Ας είναι καλά η ΑΙ, αλλιώς θα έψαχνα για ώρες για αυτά τα παραδείγματα).

 

 

Ιατρική και Ανατομία

 

Η ιατρική είναι ίσως ο τομέας με τη μεγαλύτερη πυκνότητα ελληνικών όρων.

• Anatomy (Ανατομία): Από το ἀνά + τομή (τέμνω, κόβω σε βάθος).

• Amnesia (Αμνησία): Από το στερητικό ἀ- + μνήμη.

• Anesthesia (Αναισθησία): Από το ἀν- + αἴσθησις (χωρίς αίσθηση).

• Biopsy (Βιοψία): Από το βίος + ὄψις (όραση/εξέταση ζωντανού ιστού).

• Therapy (Θεραπεία): Αυτούσια από το θεραπεία (υπηρεσία, φροντίδα).

• Symptom (Σύμπτωμα): Από το σύμπτωμα (κάτι που συμβαίνει ταυτόχρονα, από το συντρέχω/συμπίπτω).

• Epidemic (Επιδημία): Από το ἐπί + δῆμος (αυτό που εξαπλώνεται στον λαό).

 

 Αστρονομία και Φυσική

 

Η ονοματοδοσία του σύμπαντος και των νόμων της φύσης βασίστηκε στην ελληνική κοσμολογία.

• Astronomy (Αστρονομία): Από το ἄστρον + νόμος (οι νόμοι των αστεριών).

• Galaxy (Γαλαξίας): Από το γάλα (λόγω της λευκής, γαλακτώδους όψης του στο νυχτερινό ουρανό).

• Cosmos (Κόσμος): Αυτούσια η λέξη κόσμος, που στην αρχαιότητα σήμαινε «στολίδι» και «τάξη», για να περιγράψει το εύτακτο σύμπαν.

• Atom (Άτομο): Από το στερητικό ἀ- + τομή (το σωματίδιο που δεν μπορεί να τμηθεί/κοπεί περαιτέρω).

• Photon / Electron (Φωτόνιο / Ηλεκτρόνιο): Από το φῶς (γενική: φωτός) και το ἤλεκτρον (κεχριμπάρι, από το οποίο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά ο στατικός ηλεκτρισμός).

 

 Ψυχολογία και Φιλοσοφία

 

Η μελέτη του ανθρώπινου νου και της συμπεριφοράς χρησιμοποιεί ελληνικές ρίζες για να περιγράψει καταστάσεις και παθήσεις.

• Psychology (Ψυχολογία): Από το ψυχή + λόγος.

• Phobia (Φοβία): Από τη λέξη φόβος. Χρησιμοποιείται ως κατάληξη για εκατοντάδες διαταραχές (π.χ. Claustrophobia, Arachnophobia).

• Melancholy (Μελαγχολία): Από το μέλας (μαύρος) + χολή. Στην αρχαία ιατρική πίστευαν ότι η κατάθλιψη προερχόταν από την περίσσεια «μαύρης χολής» στον οργανισμό.

• Schizophrenia (Σχιζοφρένεια): Από το σχίζω + φρήν (νους, μυαλό).

• Empathy (Ενσυναίσθηση): Από το ἐν + πάθος (το να νιώθεις μέσα σου το συναίσθημα του άλλου).

 

Γεωμετρία και Μαθηματικά

 

• Geometry (Γεωμετρία): Από το γῆ + μετρέω (μέτρηση της γης).

• Symmetry (Συμμετρία): Από το σύν + μέτρον (ανάλογο μέτρο).

• Asymptote (Ασύμπτωτος): Από το ἀ- + σύν + πίπτω (η γραμμή που δεν συμπίπτει/δεν τέμνει ποτέ μια καμπύλη).

• Hypotenuse (Υποτείνουσα): Από το ὑποτείνουσα (αυτή που εκτείνεται κάτω από τις ορθές γωνίες).

 

Χημεία (Τα χημικά στοιχεία)

 

Πολλά στοιχεία του περιοδικού πίνακα ονομάστηκαν με βάση τις ιδιότητές τους χρησιμοποιώντας ελληνικές λέξεις:

• Hydrogen (Υδρογόνο): Από το ὕδωρ + γεννώ (αυτό που παράγει νερό, όταν καίγεται).

• Oxygen (Οξυγόνο): Από το ὀξύς + γεννώ (αυτό που γεννά οξέα).

• Helium (Ήλιο): Από τον Ἥλιο, επειδή ανακαλύφθηκε πρώτα στο φάσμα του ήλιου, πριν βρεθεί στη Γη.

• Chlorine (Χλώριο): Από το χλωρός (ανοιχτό πράσινο), λόγω του χρώματος του αερίου του.

• Phosphorus (Φώσφορος): Από το φῶς + φέρω (αυτός που φέρει φως, επειδή λάμπει στο σκοτάδι).

 

Αν συνεχίζαμε, θα διαβάζαμε για ώρες και δεν θα τελειώναμε, γιατί οι επιστημονικές (και όχι μόνο) ορολογίες και λέξεις με αρχική προέλευση την ελληνική γλώσσα είναι αμέτρητες.

 

Λέει παραδείγματος χάριν ο γιατρός στον σύζυγο που έφερε τη γυναίκα του στο ιατρείο: «This is a symptom of dyspnea».

Κοιτάζει ο έρμος ο σύζυγος τον γιατρό και δεν καταλαβαίνει τίποτα. «She can’t breath easily», αναγκάζεται να του εξηγήσει ο γιατρός.

 

Λέει στον έρμο τον πατέρα που έφερε τον γιο του: «This is dyslexia». «What?» ρωτά απορημένος ο μπαμπάς. Και ο γιατρός σε απλά αγγλικά τού εξηγεί τι είναι η δυσλεξία.

 

Έτσι, για να καμαρώνουμε λίγο σ’ αυτόν τον κόσμο της μεγάλης αναμπουμπούλας γενικώς.