Καίτη Βασιλάκου

20/8/26

Ο Μεγάλος Λιμός, 1315-1317 μΧ

Ο Μεγάλος Λιμός ήταν η πρώτη και η χειρότερη κρίση από μια σειρά κρίσεων μεγάλης κλίμακας που ταλάνισαν την Ευρώπη κατά τον 14ο αιώνα. Προκάλεσε εκατομμύρια θανάτων και έθεσε οριστικό τέλος στην περίοδο της ευημερίας που είχε προηγηθεί κατά τη Μεσαιωνική Θερμή Περίοδο.

Ειδικά ανάμεσα στα έτη 1310-1330 η Βόρεια Ευρώπη γνώρισε μερικές από τις χειρότερες και πιο παρατεταμένες περιόδους κακοκαιρίας σε ολόκληρο τον Μεσαίωνα με βαρείς χειμώνες και βροχές και με κρύα καλοκαίρια.

Οι λιμοί δεν ήταν άγνωστοι στη μεσαιωνική Ευρώπη. Πχ στη Γαλλία τοπικοί λιμοί συνέβησαν μέσα στον 14ο αιώνα τα έτη 1304, 1305, 1315-17 (ο Μεγάλος Λιμός), 1330-34, 1349-51, 1358-60, 1371, 1374-75, 1390. Στην Αγγλία επίσης εκτός από τον Μεγάλο Λιμό του 1315-17, προκλήθηκαν λιμοί τα έτη 1321, 1351, 1369.

Σε περιόδους λιμού δεν υπάρχει αρκετή τροφή για τους περισσότερους. Η ζωή γίνεται ένας σκληρός αγώνας για την επιβίωση που τελειώνει σχετικά σύντομα. Σύμφωνα με επίσημα αρχεία στην Αγγλία ο μέσος όρος ζωής το 1276 ήταν τα 35,28 χρόνια. Ανάμεσα στα έτη 1301- 1325, στη διάρκεια του Μεγάλου Λιμού, ο μέσος όρος κατέβηκε στα 29, 84 χρόνια.

Την άνοιξη του 1315 άρχισε να πέφτει στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης ασυνήθιστα δυνατή βροχή. Όλη την άνοιξη και το καλοκαίρι η βροχή συνεχίστηκε, ενώ η θερμοκρασία παρέμεινε χαμηλή. Τα σιτηρά δεν μπόρεσαν να ωριμάσουν και οι σοδειές καταστράφηκαν στο μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου.

Ο κόσμος αναγκάστηκε να μεταφέρει μέσα στα σπίτια όσα σιτηρά μπόρεσε να σώσει και να τα κρύψει σε δοχεία για να τα προφυλάξει από την υγρασία. Το άχυρο και το σανό καταστράφηκαν, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν ζωοτροφές.

Οι τιμές των τροφίμων άρχισαν να ανεβαίνουν. Στην Αγγλία διπλασιάστηκαν ανάμεσα στην άνοιξη και τα μέσα του καλοκαιριού. Το αλάτι, που ήταν ο μόνος τρόπος για να διατηρήσουν το κρέας, ήταν δύσκολο να το προμηθευτούν, μια και λόγω της υγρασίας το νερό δεν εξατμιζόταν αποτελεσματικά. Η τιμή του αυξήθηκε από 30 σελίνια σε 40.

Στη Λωραίνη η τιμή του σιταριού ανέβηκε στα 320% και το ψωμί έγινε σχεδόν απρόσιτο για τους χωρικούς. Το σιτάρι που φύλαγαν για κάποια μελλοντική μεγάλη ανάγκη πέρασε στους ευγενείς, στους πλούσιους εμπόρους και στην Εκκλησία.

Πριν από τον Μεγάλο Λιμό, στη Μεσαιωνική Θερμή Περίοδο, ο πληθυσμός της Ευρώπης είχε παρουσιάσει έκρηξη σε σύγκριση με προηγούμενες εποχές. Τώρα ο αυξημένος αυτός πληθυσμός προκάλεσε ακόμα μεγαλύτερη πίεση και μεγαλύτερη πείνα. Απελπισμένοι οι άνθρωποι κατέφευγαν στα δάση για να συλλέξουν άγριες ρίζες, φαγώσιμα φυτά, χορτάρι, άγριους καρπούς και φλούδες.

Η βροχή έπεφτε ασταμάτητη. Η άνοιξη του 1316 βρήκε τους κατοίκους της Β. Ευρώπης καταπονημένους, χωρίς αποθέματα και χωρίς άλλες αντοχές. Όλη η κοινωνία υπέφερε, και οι ευγενείς και χωρικοί, αλλά περισσότερο δοκιμάστηκαν οι χωρικοί που αποτελούσαν το 95% του πληθυσμού.

Η επιβίωση ήταν πλέον καθημερινός αγώνας, το αύριο έπαψε να τους ενδιαφέρει. Για το λόγο αυτό έσφαξαν και έφαγαν όσα ζώα τούς είχαν απομείνει. Έφαγαν και το σιτάρι που προοριζόταν για τη σπορά. Τα παιδιά τους τα εγκατέλειψαν στην τύχη τους (χαρακτηριστικό είναι το παραμύθι “Hansel and Gretel”). Πολλοί ηλικιωμένοι αρνήθηκαν εθελοντικά τροφή, ώστε να επιβιώσει τουλάχιστον η νεότερη γενιά.

Οι παράπλευρες επιπτώσεις του λιμού ήταν η τρομαχτική αύξηση της εγκληματικότητας, των ασθενειών και των μαζικών θανάτων. Τα χρονικά της εποχής καταγράφουν περιστατικά παιδοκτονιών και ανθρωποφαγίας.

Το 1317 ο Μεγάλος Λιμός κορυφώθηκε, καθώς συνεχιζόταν ο υγρός καιρός.

Τελικά, εκείνο το καλοκαίρι ο καιρός γύρισε σε πιο φυσιολογικές συνθήκες. Ήδη όμως ο κόσμος είχε καταπονηθεί υπερβολικά από τις αρρώστιες (πνευμονία, βρογχίτιδα, φυματίωση), ενώ είχαν φαγωθεί και τα αποθέματα των σπόρων. Μολονότι ο καιρός βελτιώθηκε, η πείνα συνεχίστηκε για αρκετά ακόμα χρόνια, επειδή δεν υπήρχαν αποθέματα τροφής. Μόνο μετά το 1325 τα αποθέματα τροφής επανήλθαν στα προ του λιμού επίπεδα και ο πληθυσμός άρχισε πάλι να αυξάνεται.

Οι ιστορικοί διαφωνούν ως προς τον αριθμό των θανάτων, αλλά υπολογίζεται ότι ένα 10-25% του πληθυσμού πέθανε στις πόλεις και στα χωριά.

Ο Μεγάλος Λιμός περιορίστηκε στη Βόρεια Ευρώπη. Περιέλαβε τα Βρετανικά Νησιά, τη Βόρεια Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, τη Σκανδιναβία, τη Γερμανία και τη δυτική Πολωνία. Επηρέασε επίσης τις χώρες της Βαλτικής εκτός από αυτές που ήταν πολύ ανατολικά. Δεν πέρασε τις Άλπεις και τα Πυρηναία, έτσι η νότια Ευρώπη γλίτωσε.

Ίσως ήταν αποτέλεσμα κάποιας ηφαιστειακής δραστηριότητας, πιθανόν εκείνης του όρους Tarawera, στη Νέα Ζηλανδία, που κράτησε περίπου πέντε χρόνια.

Να τα θυμόμαστε αυτά, όταν μπαίνουμε στο σουπερμάρκετ της γειτονιάς μας και δεν ξέρουμε τι να πρωτοδιαλέξουμε.

Και να κάνουμε τον σταυρό μας μη βρει τα παιδιά μας καμιά παρόμοια τραγωδία, επειδή έτσι θέλησε η Φύση.

19/8/26

Ζω ακόμα

Ζω ακόμα,

αν και αυτό

δεν σημαίνει τίποτα

για τους άλλους.

Κλιματική αλλαγή και οι άκαιρες ενοχές μας

Ειρηνικός Ωκεανός

Κλιματική αλλαγή έχουμε, ας το πάρουμε απόφαση. Όλο και πιο συχνά θα ακούμε για φυσικές καταστροφές παντός τύπου και όλο και πιο συχνά θα τρομάζουμε με αυτά που θα μαθαίνουμε.

Αλλά, αν νομίζουμε ότι εμείς φταίμε που το κλίμα ολόκληρης της υδρογείου μεταμορφώνεται σε κάτι που ως τώρα δεν υποπτευόμασταν, τότε κάνουμε λάθος. Μοιάζουμε κάπως με εκείνους τους αρχαίους λαούς που, αν έπεφτε καμιά ξηρασία ή κανένας λοιμός στα μέρη τους, πίστευαν ότι είχαν προσβάλει τον θεό ή τους θεούς τους και έκαναν τρομερές θυσίες για να τους εξευμενίσουν. Ματαίως εννοείται.

Βέβαια, επηρεάζουμε το μικροκλίμα μας μέσα στις πόλεις μας. Ρυπαίνουμε την ατμόσφαιρα, τις παραλίες μας, τα δάση μας και πληρώνουμε το σχετικό τίμημα.

Αλλά, αν νομίζετε ότι φταίμε εμείς που χιόνισε στη Σαχάρα ή που ξεράθηκαν τα μεγάλα ποτάμια της Ευρώπης ή που η θερμοκρασία σε ψυχρές, βόρειες χώρες ανέβηκε σε πρωτόγνωρα επίπεδα και προκάλεσε αλλεπάλληλους καύσωνες και θανάτους, κάνετε λάθος.

Για να δούμε πιο προσεχτικά το θέμα:

Πόσο μέρος λέτε του πλανήτη μας καλύπτει η ξηρά;

Το 29%.

Το υπόλοιπο 71% καλύπτεται από νερό. Συγκεκριμένα οι τρεις μεγαλύτεροι ωκεανοί της Γης, Ειρηνικός, Ατλαντικός και Ινδικός, κατέχουν το 83% του νερού του πλανήτη μας.

Δείτε:

Ειρηνικός Ωκεανός

------------------------

Είναι το μεγαλύτερο και βαθύτερο από τα πέντε ωκεάνια τμήματα της Γης .

Με έκταση 165.250.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ο Ειρηνικός Ωκεανός είναι το μεγαλύτερο τμήμα του Παγκόσμιου Ωκεανού και της υδρόσφαιρας και καλύπτει περίπου το 46% της υδάτινης επιφάνειας της Γης και περίπου το 32% της συνολικής επιφάνειας του πλανήτη, δηλαδή ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΟ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΧΕΡΣΑΙΑ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΓΗΣ ( 148.940.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα).

Ατλαντικός Ωκεανός

--------------------------

Eίναι ο δεύτερος μεγαλύτερος από τους πέντε ωκεανούς του κόσμου, με έκταση περίπου 85.133.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Καλύπτει περίπου το 17% της επιφάνειας της Γης και περίπου το 24% της υδάτινης επιφάνειάς της.

Ινδικός Ωκεανός

---------------------

Είναι ο τρίτος μεγαλύτερος από τους πέντε ωκεανικούς κλάδους του κόσμου, καλύπτοντας 70.560.000 χλμ2 ή περίπου το 20% της υδάτινης επιφάνειας της Γης.

Και η ξηρά;

Η ξηρά κατέχει μόνο το 29%.

Από αυτό το 29% μόνο το 21% είναι ελεύθερο από παγετώνες και ερήμους. Και από αυτό το 21% μόνο το μισό είναι κατοικήσιμη και καλλιεργήσιμη γη. Οι δε αστικές περιοχές με πόλεις κατέχουν μόνο το 1% του πλανήτη μας.

Και όμως είμαστε ακράδαντα πεπεισμένοι ότι αυτό το κακορίζικο 1% προκαλεί την κλιματική αλλαγή ολόκληρου του πλανήτη μας.

Φυσικά αγνοούμε ή σκοπίμως ή άθελά μας ότι η Γη έχει υποστεί πολλές κλιματικές αλλαγές, πριν ακόμα εμφανιστεί ο Άνθρωπος αλλά και τότε που ήταν σε πρωτόγονη κατάσταση ( ο κατακλυσμός του Νώε είναι μια πολύ μακρινή ανάμνηση μιας τέτοιας κλιματικής αλλαγής κάποτε και αναφέρεται και στη μυθολογία άλλων λαών και στη δική μας με τον Δευκαλίωνα και την Πύρρα).

Ψάχνοντας στο Γκουγκλ να βρω πληροφορίες για το θέμα είδα με πολλή ικανοποίηση ένα σχετικό κείμενό μου της ιστοσελίδας μου να βρίσκεται έβδομο στην πρώτη σελίδα. («Οι κλιματικές αλλαγές από την αρχαιότητα ως σήμερα», 4/1/2017). Άρα με διαβάζουν πολλοί. (Καλό αυτό).

Από αυτό το κείμενο αντιγράφω κάποια αποσπάσματα που αποδεικνύουν ότι από την αρχαιότητα ως σήμερα το κλίμα της Γης κάνει τα δικά του, πότε κρύο, πότε ζέστη, πότε πλημμύρες και ότι οι πρόγονοί μας δεν ευθύνονταν καθόλου γι’ αυτό.

Ρωμαϊκή θερμή περίοδος (250 πΧ - 400 μΧ περίπου)

Είναι μια εποχή ασυνήθιστα ζεστού καιρού σε Ευρώπη και Βόρειο Ατλαντικό.

Ο Θεόφραστος (371- 287 πΧ) αναφέρει ότι οι φοινικιές μπορούν να αναπτυχθούν στην Ελλάδα, αν τις φυτέψουμε, αλλά δεν μπορούν να δώσουν καρπό. Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σήμερα στον τόπο μας, πράγμα το οποίο αποδεικνύει ότι οι θερμοκρασίες του 4ου και 5ου αιώνα πΧ είναι πάνω κάτω ίδιες με τις σημερινές στην περιοχή μας.

Εκτός από τον Θεόφραστο έχουμε και άλλες γραπτές μαρτυρίες που επιβεβαιώνουν ότι το κλίμα στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου είναι βασικά το ίδιο από το 2000 πΧ.

950-1250 μΧ περίπου: Η Μεσαιωνική Θερμή Περίοδος

Είναι η πιο θερμή περίοδος των τελευταίων 2000 χρόνων στο Βόρειο Ημισφαίριο με εξαίρεση την εποχή μας.

Στην Ευρώπη η κλιματική αυτή αλλαγή θεωρείται ότι έφερε ευημερία, καθώς τα καλοκαίρια ήταν εκτεταμένα και οι χειμώνες ήπιοι. Η γεωργική παραγωγή αυξήθηκε και παρουσιάστηκε ποικιλομορφία καλλιεργειών στη Β. Ευρώπη. Οι Σκανδιναβοί αρχίζουν τα μακρινά τους ταξίδια και φτάνουν μέχρι τον Νέο Κόσμο. Νορβηγοί έποικοι εγκαθίστανται στην Ιρλανδία και τη Γροιλανδία. Ο πληθυσμός της Ευρώπης πολλαπλασιάζεται.

Πιθανές αιτίες: αύξηση της ηλιακής ακτινοβολίας, μείωση της ηφαιστειακής δραστηριότητας, αλλαγή πορείας των ωκεάνιων ρευμάτων.

Η Εποχή του Μικρού Παγετώνα (1300-1850 μΧ περίπου)

Είναι η περίοδος που ακολούθησε τη Μεσαιωνική Θερμή Περίοδο και εκτείνεται από τον 16ο ως τον 19ο αιώνα (1300-1850 περίπου). Δεν πρόκειται για κανονικό παγετώνα, αλλά για μια περίοδο που το κλίμα γίνεται πάλι ψυχρό.

Το Παρατηρητήριο της NASA σημειώνει τρεις ιδιαίτερα ψυχρές κορυφώσεις: την πρώτη γύρω στα 1650, τη δεύτερη γύρω στα 1770 και την τρίτη το 1850 με ενδιάμεσα ελαφρώς θερμά διαλείμματα.

Προτείνονται διάφορες εξηγήσεις του φαινομένου: περιοδικά χαμηλότερη ηλιακή ακτινοβολία, αύξηση της ηφαιστειακής δραστηριότητας, αλλαγή πορείας των ωκεάνιων ρευμάτων ή η εγγενής μεταβλητότητα του παγκόσμιου κλίματος.

Στην αρχή της Εποχής του Μικρού Παγετώνα έπληξε την Ευρώπη ο Μεγάλος Λιμός, 1315-1317 μΧ. Γι’ αυτόν θα αναφερθώ αναλυτικά στην επόμενη ανάρτησή μου, επειδή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

1850 μέχρι σήμερα: υποχώρηση των παγετώνων

Η εποχή μας (μαζί με το πρόσφατο παρελθόν)

Αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας . Μπορούμε να την ονομάσουμε «ανθρωπόκαινο εποχή».

Το πιο πιθανό είναι ότι η κλιματική αλλαγή που βιώνουμε σήμερα οφείλεται σε άλλα αίτια, όπως είναι η εγγενής μεταβλητότητα του παγκόσμιου κλίματος.

Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα.

Μπορούμε όμως να μειώσουμε την ατμοσφαιρική μόλυνση που προκαλούμε εμείς οι ίδιοι, να επαναφέρουμε τη ζωή σε νεκρά ποτάμια, θάλασσες και λίμνες, να καθαρίσουμε το έδαφος από τα απόβλητα που ρίχνουμε όπου βρούμε. Τουλάχιστον έτσι θα ζούμε πιο υγιεινά στο στενότερο περιβάλλον μας.

Τώρα, αν η φύση αποφάσισε να μας ταλαιπωρήσει με θεομηνίες, για τις οποίες δεν ευθυνόμαστε εμείς, δεν μπορούμε να το ξέρουμε. Αυτό θα το μάθουν οι επόμενες γενιές.