Υπογεννητικότητα

 

 

Πού θα γεννηθούν τα επόμενα 1000 μωρά

https://www.ertnews.gr/roi-idiseon/poy-tha-gennithoyn-ta-epomena-1-000-mora-toy-planiti/

 

Τελικά είναι πολύ σημαντική η ΑΙ, αλλά θα μας κάνει όλους τεμπέληδες.

 

Είχα διαβάσει κάποτε ότι οι Έλληνες επί Ρωμαιοκρατίας υπέφεραν από ολιγανθρωπία (υπογεννητικότητα) και σκέφτηκα να το ψάξω και να γράψω κάτι σχετικά.

 

Δεν χρειάστηκε.

Η ΑΙ μού τα έφερε όλα στο πιάτο. Ιδού:

 

Η υπογεννητικότητα στην αρχαία Ελλάδα κατά την ύστερη ελληνιστική περίοδο και τις απαρχές της ρωμαιοκρατίας (2ος αιώνας π.Χ.) είναι ένα από τα πιο καλά καταγεγραμμένα ιστορικά φαινόμενα δημογραφικής κρίσης. Στις αρχαίες πηγές, το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε «ολιγανθρωπία» ή «αρνησιπαιδία».

 

Ο σπουδαιότερος μάρτυρας αυτής της κρίσης ήταν ο Έλληνας ιστορικός Πολύβιος (περ. 200–118 π.Χ.). Στο μνημειώδες έργο του «Ιστορίαι», περιγράφει με δραματικό τρόπο πώς η Ελλάδα ερημώθηκε από πληθυσμό, όχι εξαιτίας κάποιου μεγάλου πολέμου ή θανατηφόρας επιδημίας, αλλά επειδή οι ίδιοι οι πολίτες επέλεγαν συνειδητά να μην κάνουν παιδιά.

 

Στο 36ο βιβλίο των Ιστοριών του, ο Πολύβιος αναφέρει χαρακτηριστικά:

 

«Στις μέρες μας ολόκληρη η Ελλάδα μαστίζεται από ατεκνία και γενική ολιγανθρωπία, εξαιτίας της οποίας οι πόλεις ερημώθηκαν και η γη έπαψε να αποδίδει καρπούς, παρόλο που δεν είχαμε ούτε συνεχείς πολέμους ούτε επιδημίες...»

 

Τα αίτια της υπογεννητικότητας:

Σύμφωνα με την ανάλυση της εποχής, η δημογραφική κατάρρευση δεν οφειλόταν σε βιολογικά αίτια, αλλά σε βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και ψυχολογικές αλλαγές.

 

Υλισμός και φιλοχρηματία:

Ο Πολύβιος κατηγορεί τους συγχρόνους του για εγωισμό, μαλθακότητα και αγάπη για τα πλούτη. Οι άνθρωποι προτιμούσαν να ξοδεύουν τα χρήματά τους στην καλοπέραση και την επίδειξη παρά στην ανατροφή παιδιών.

 

Συνειδητή αρνησιπαιδεία:

Ακόμη και όταν παντρεύονταν, επέλεγαν να κάνουν μόνο ένα ή το πολύ δύο παιδιά. Ο στόχος τους ήταν να εξασφαλίσουν ότι τα παιδιά αυτά θα κληρονομούσαν ανέπαφη την οικογενειακή περιουσία και θα ζούσαν μέσα στην πολυτέλεια, χωρίς να χρειάζεται να μοιραστεί ο πλούτος σε πολλά αδέλφια.

 

Οικονομική και πολιτική αβεβαιότητα:

Η σταδιακή υποδούλωση της Ελλάδας στη Ρώμη έφερε τεράστια οικονομική αφαίμαξη, βαριά φορολογία και αίσθημα παρακμής. Πολλές οικογένειες ένιωθαν ότι το περιβάλλον ήταν πολύ ασταθές για να μεγαλώσουν παιδιά.

 

Η πρακτική της Έκθεσης Βρεφών:

Η εγκατάλειψη ανεπιθύμητων νεογνών (ιδιαίτερα θηλυκών) στο ύπαιθρο παρέμενε μια διαδεδομένη και κοινωνικά αποδεκτή μέθοδος ελέγχου των γεννήσεων στην αρχαιότητα.

 

Οι συνέπειες:

Η ολιγανθρωπία οδήγησε στην ερήμωση της ελληνικής υπαίθρου. Πόλεις που άλλοτε έσφυζαν από ζωή έχασαν το εργατικό τους δυναμικό και τη στρατιωτική τους ισχύ, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αντισταθούν στις ρωμαϊκές λεγεώνες ή να προστατεύσουν την αυτονομία τους. Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού άφησε επίσης τεράστιες αγροτικές εκτάσεις ακαλλιέργητες.

 

Το φαινόμενο αυτό ανάγκασε αργότερα τους ίδιους τους Ρωμαίους αυτοκράτορες (όπως τον Οκταβιανό Αύγουστο) να θεσπίσουν αυστηρούς οικογενειακούς νόμους (Leges Iuliae) για να ενθαρρύνουν τον γάμο και την τεκνοποίηση σε ολόκληρη την επικράτεια, καθώς η υπογεννητικότητα άρχισε τελικά να απειλεί και την ίδια τη Ρώμη.

 

*

Με άλλα λόγια (τώρα γράφω εγώ):

Αυτό που κυρίως προκαλεί την υπογεννητικότητα είναι η οικονομική άνεση. Όταν περνάς καλά, γιατί να ταλαιπωρηθείς κάνοντας παιδιά και ανατρέφοντάς τα; Ας κάνουν οι άλλοι.

 

Το βλέπουμε εξάλλου καθαρά και σήμερα: Στις φτωχές χώρες γεννούν αβέρτα, στις πλούσιες μια οικογένεια έχει ένα, δυο παιδιά ή και καθόλου παιδιά. (Εξαιρούνται οι ΗΠΑ. Εκεί συνεχίζουν να κάνουν πολλά παιδιά. Θα άξιζε να το ψάξω αυτό. Μια άλλη φορά όμως).

 

*

Εδώ το κείμενο του Πολύβιου το αρχαίο και η νεοελληνική μεταφορά του (ΑΙ πάντα):

 

«ἐπέσχεν ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς καιροῖς τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν ἀπαιδία καὶ συλλήβδην ὀλιγανθρωπία, δι' ἣν αἵ τε πόλεις ἐξηρημώθησαν καὶ ἀφορίαν εἶναι συνέβαινε, καίπερ οὔτε πολέμων συνεχῶν ἐσχηκότων ἡμᾶς οὔτε λοιμικῶν περιστάσεων...

τῶν γὰρ ἀνθρώπων εἰς ἀλαζονείαν καὶ φιλοχρηματίαν, ἔτι δὲ ῥᾳθυμίαν ἐκτραπέντων καὶ μὴ βουλομένων μήτε γαμεῖν μήτε, ἐὰν γήμωσι, τὰ τρεφόμενα τέκνα τρέφειν, ἀλλὰ μόλις ἓν ἢ τὸ πλεῖστον δύο χάριν τοῦ πλουσίους τούτους καταλιπεῖν καὶ σπαταλῶν θρέψαι, ταχέως ἔλαβε τὸ κακὸν αὐξηθέν...

...ἐὰν γὰρ ἐκ δυεῖν ὄντοιν τὸν μὲν πόλεμος, τὸν δὲ νόσος ἐξέλῃ, δῆλον ὡς ἔρημα καταλείπεσθαι τὰς οἰκήσεις συνέβαινε, καὶ καθάπερ ἐπὶ τῶν μελιττῶν τὰ σμήνη, τὸν αὐτὸν τρόπον κατὰ βραχὺ τὰς πόλεις ἀπορουμένας ἀδυνατεῖν. περὶ ὧν οὐδὲν ἐδεῖτο τοὺς θεοὺς ἐρωτᾶν... τῶν γὰρ ἀνθρώπων τὴν αἵρεσιν μεταθεμένων, ἐν ᾗ τὴν διόρθωσιν γίνεσθαι.»

 

«Στις μέρες μας έχει πλήξει ολόκληρη την Ελλάδα η απαιδία και γενικότερα η ολιγανθρωπία, εξαιτίας της οποίας οι πόλεις ερημώθηκαν και η γη έγινε άγονη, παρόλο που δεν μας βρήκαν ούτε συνεχείς πόλεμοι ούτε επιδημίες...

Διότι οι άνθρωποι παρασύρθηκαν στην αλαζονεία, τη φιλοχρηματία και την οκνηρία (ῥᾳθυμία)· δεν θέλουν πλέον ούτε να παντρεύονται, ούτε, αν παντρευτούν, να μεγαλώνουν τα παιδιά που γεννιούνται. Στην καλύτερη περίπτωση δέχονται να μεγαλώσουν ένα ή το πολύ δύο παιδιά, με σκοπό να τα αφήσουν πλούσια και να τα αναθρέψουν μέσα στις ανέσεις και τη σπατάλη. Έτσι, το κακό μεγάλωσε γρήγορα χωρίς να το καταλάβουν...

...Αν, λοιπόν, από τα δύο παιδιά το ένα το πάρει ο πόλεμος και το άλλο η αρρώστια, είναι φανερό ότι τα σπίτια μένουν έρημα. Και ακριβώς όπως συμβαίνει με τα μελίσσια, οι πόλεις σιγά σιγά αδειάζουν και χάνουν τη δύναμή τους. Για το ζήτημα αυτό δεν χρειάζεται καθόλου να ρωτάμε τους θεούς... Διότι η λύση και η διόρθωση βρίσκεται στα χέρια των ίδιων των ανθρώπων, αρκεί να αλλάξουν νοοτροπία και επιλογές.»

Graffiti

 

Για πρώτη φορά χθες βράδυ, λίγο πριν με πάρει ο ύπνος, δικαιολόγησα (εν μέρει) αυτά τα νεαρά, άσκεφτα παιδιά που λερώνουν τους δρόμους της πόλης με τις σαχλαμάρες που γράφουν σε όποια καθαρή επιφάνεια τοίχου βρουν.

 

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν πειράζει, ας συνεχίσουν να βρομίζουν τους δρόμους μας αυτά τα άσκεφτα, ανόητα παιδιά, στο κάτω κάτω παιδιά είναι, δεν είναι τίποτα μεσόκοποι μαντράχαλοι.

 

Αλλ’ όμως τα δικαιολόγησα κατά κάποιον τρόπο.

 

Γιατί κάτι παρόμοιο έκανα κι εγώ μαζί με μια φίλη μου τότε, δεκαετία του ΄60, και δεν καταλαβαίναμε ότι αυτό που κάναμε ήταν να λερώνουμε τοίχους με τις ανοησίες μας. Αν μας έπιανε κανείς να το κάνουμε και μας κατσάδιαζε, θα βάζαμε μυαλό. Αλλά κανείς δεν μας είδε και δεν μας μάλωσε. Κι εμείς καμαρώναμε.

 

Ας τα πάρουμε από την αρχή τα πράγματα.

 

Η σουρεαλιστική ποίηση εκείνη την εποχή ήταν άγνωστη στο ευρύ κοινό, ζήτημα να την γνώριζαν εκατό, διακόσια άτομα στην Ελλάδα.

 

Εμείς δεν ξέρω πώς τυχαία την ανακαλύψαμε και φυσικά πέσαμε κάτω από τα γέλια. Εμ, τέτοια ξέρουμε να γράφουμε κι εμείς, είπαμε, και επί όπου σκαρώσαμε μερικούς ακαταλαβίστικους στίχους.

 

Μας άρεσε αυτό το παιχνίδι και το συνεχίσαμε. Φτιάχναμε παλαβά τετράστιχα και όπου βρίσκαμε επιφάνεια καθαρή, τη λερώναμε με τα «ποιήματά» μας.

 

Στα θρανία του σχολείου δεν βόλευε, αλλά τα τραπεζάκια του ινστιτούτου αγγλικών ήταν ό,τι πρέπει για να τα λερώσεις με διάφορες αηδίες. Εμείς τα λερώναμε με τα σούπερ σούπερ σουρεαλιστικά μας  τετράστιχα.

 

Μια και ανήκαμε στη χορωδία του σχολείου και κάναμε εκδηλώσεις σε αίθουσες των κινηματογράφων της πόλης μας, εμείς οι δύο ταραξίες γράφαμε τις βλακείες μας με το στιλό στα παρασκήνια και το διασκεδάζαμε. Ποτέ δεν μας πέρασε από τον νου ότι λερώναμε τον χώρο.

 

Χθες βράδυ λοιπόν που τα θυμήθηκα αυτά, σκέφτηκα ότι τα graffiti που έχουν γεμίσει και βρομίσει τις πόλεις μας είναι έργο νεαρών που δεν καταλαβαίνουν ότι απλώς λερώνουν τον χώρο που ζούμε. Θεωρούν φυσικό αυτό που κάνουν. Βέβαια τώρα αυτό έγινε της μόδας και το κάνουν πολλοί. Αλλά ίσως με μερικές σφαλιάρες κάποιοι από αυτούς θα καταλάβαιναν πόσο λάθος είναι αυτό που κάνουν.

 

Δυστυχώς δεν έχω καταγράψει πουθενά τα «σουρεαλιστικά» τετράστιχα που σκάρωνα τότε κι έτσι αυτή η υψηλή μου τέχνη χάθηκε στον χρόνο. Μόνο ένα θυμάμαι:

 

Κάθε μέρα έπινα

Μια μελένια μπλούζα

Ώσπου τώρα έγινα

Άσπρη καραμούζα.

*

Και μη νομίζετε: αν εμβαθύνετε στο νόημα των στίχων, θα ανακαλύψετε και τη σοφία που κρύβουν.

ΥΓ

Κι άλλο ένα που θυμάμαι μόνο τους δύο τελευταίους στίχους:

Θέλει να' ρθει ένα βόδι

και να πάθει εμπλοκή.

).

Νίκου Γκάτσου: "Ελλαδογραφία"

 

 

Τω καιρώ εκείνο ο ακμαιότερος κλάδος της πελασγικής δρυός

 

εκάλυπτε τρεις οικισμούς πέριξ του μυστηριώδους Βράχου της Ακροπόλεως.

 

Αλλά μετά τα δραματικά γεγονότα της Μεσοποταμίας, τα οποία οδήγησαν

 

εις την έξωσιν των πρωτοπλάστων εκ της κοιλάδος του Τίγρεως και

 

προεκάλεσαν σύγχυσιν εις τας φρένας των ανθρώπων, οι οικισμοί

 

των Αθηνών ήρχισαν να πληθύνονται παραλόγως.

 

Αποτέλεσμα υπήρξεν η αλματώδης επέκτασις της πόλεως και η δημιουργία

 

του λεγομένου άστεως, το οποίο κατά τους αρχαιοπλήκτους ιστορικούς

 

εμεγαλούργησε και περιεβλήθη την αίγλην της αιωνιότητος.

 

 

 

Επίσκοποι και προεστοί

κατακτητές και στρατηλάτες

επαναστάτες και αστοί

της ιστορίας οι πελάτες.

 

 

 

Αλλά οι αρχαίοι Θεοί, εν τη μερίμνη των δια τα υπόλοιπα πελασγικά

 

φύλα, απεφάσισαν την βαθμιαία κατάρρευσιν των Αθηνών ως ηγέτιδος

 

πόλεως και την απαλλαγήν του Ελληνισμού, ως εθνικού πλέον συνόλου,

 

εκ των κινδύνων του συγκεντρωτισμού. Κατά τους επόμενους μακρούς αιώνας

 

κατεβλήθησαν αρκεταί προσπάθειαι δια την αναβίωσιν του παλαιού άστεως,

 

αλλ’ αύται απέβησαν άκαρποι. Ευτυχώς δε, διότι κατά την νεωτέραν και σκληροτέραν δοκιμασίαν

 

του γένους, η εκ νέου κυριαρχία των Αθηνών θα απεδυνάμωνε τας

 

κορυφάς και τας πεδιάδας της πελασγικής γης,

 

αι οποίαι διεμόρφωσαν την οριστικήν φυσιογνωμίαν της φυλής και κατηύγασαν

 

δι’ ανεσπέρου φωτός τους ομιχλώδεις ορίζοντας της

 

περιδεούς ανθρωπότητος.

 

 

 

Στο Σούλι και στην Αλαμάνα

 

κάναμε φως τη συμφορά

 

θα μας θυμούνται τάχα, μάνα,

 

καμιά φορά;

 

 

 

Ματαία ελπίς. Ουδείς τους ενεθυμήθη ως ζώσας αιωνιότητας,

 

ουδείς τους κατενόησεν εις τας πραγματικάς των διαστάσεις. Και αι

 

Αθήναι, καταστάσαι πρωτεύουσα (του) νεοπαγούς κράτους, ήρχισαν να

 

προετοιμάζονται διά την εκ νέου απορρόφησιν της ικμάδος του έθνους.

 

Αλλά η προγονική κληρονομία δεν είχεν εξ ολοκλήρου σπαταληθεί και

 

οι μεταγενέστεροι αδελφοί του μικρού Χορμόπουλου, εκ των Ηπειρωτικών

 

ορέων και εξ όλων των στενωπών της αθανάτου πατρίδος, διέπλευσαν την

 

Αχερουσίαν της μοίρας των με την γαλήνην του μαρτυρίου και της θυσίας.

 

Και τα βαρβαρικά έθνη ηπόρησαν και κατ’ ιδίαν εκάγχασαν ακριβώς όπως αι 

Αθήναι.

 

 

Χτυπάτε της οργής προφήτες

 

καμπάνα στην Καισαριανή

 

νά ΄ρθουν απόψε οι Διστομίτες

 

νά ΄ρθουν κι οι Καλαβρυτινοί

 

με σπαραγμό κι απελπισία

 

για τη χαμένη τους θυσία.

 

 

 

Άραγε είναι αληθές ότι η θυσία των απέβη επί ματαίω;

 

Ουδείς δύναται να αποφανθή μετά βεβαιότητος και ουδείς δύναται να

 

προεξοφλήση το μέλλον, διότι η ιστορία των ανθρώπων είναι μία

 

συνεχής παλινδρόμησις. Αλλά με την διαρκώς ογκούμενην υπερτροφίαν της

 

Αττικής αι προοπτικαί διαγράφονται σκοτειναί. Οι αρχαίοι Θεοί δεν

 

υπάρχουν πλέον δια να δώσουν την λύσιν, και ούτω, θάττον η βράδιον,

 

αι Αθήναι θα συγκεντρώσουν εις τους κόλπους των και θα εξαφανίσουν διά

 

παντός την Ελληνικήν αρετήν, ως ο Κρόνος εις το απώτατον παρελθόν

 

κατέτρωγε τα ίδια αυτού τέκνα ή ως ο Ήλιος εις το απώτατον μέλλον θα

 

συγκεντρώσει εις τας αγκάλας του τους πλανήτας του

 

και θα καταβροχθίσει αυτούς!

 

Γένοιτο! και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν.

 

 

 

Πότε θ’ ανθίσουνε τούτοι οι τόποι;

 

Πότε θα ΄ρθούνε κανούργιοι ανθρώποι

 

να συνοδεύσουνε την βλακεία

 

στην τελευταία της κατοικία;».

*

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

Πρώτη και μοναδική εκτέλεση: Μίκης Θεοδωράκης

https://www.youtube.com/watch?v=jelHE_YjH9o&list=RDjelHE_YjH9o&start_radio=1