Τι απέγιναν εκείνοι οι γενναίοι
στρατηλάτες που κατακυρίεψαν τον κόσμο από την Αγγλία και την Ιβηρική Χερσόνησο
μέχρι την Ασία και από τον Δούναβη και τον Ρήνο μέχρι τη Βόρεια Αφρική και
ίδρυσαν τη μεγάλη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία;
Για να δούμε πώς ξεκίνησαν και πού
κατέληξαν:
Ο πληθυσμός των Ρωμαίων πριν από την
έναρξη των μεγάλων κατακτήσεών τους (δηλαδή έως τον 4ο αιώνα π.Χ.) ήταν
περιορισμένος στην πόλη της Ρώμης και την ευρύτερη περιοχή του Λατίου.
Συγκεκριμένα, υπολογίζεται ότι ο πληθυσμός της ίδιας της πόλης κυμαινόταν μεταξύ
100.000 και 250.000 κατοίκων.
Μετά τους Λατινικούς Πολέμους (340–338 π.Χ.)
και την ενσωμάτωση των γειτονικών λατινικών πόλεων, το ρωμαϊκό κράτος είχε
πληθυσμό περίπου 600.000 ανθρώπων.
Μετά τους Καρχηδονιακούς Πολέμους
(264–146 π.Χ.) και την εξάπλωση στη Μεσόγειο, ο πληθυσμός εκτοξεύθηκε σε
εκατομμύρια, με την ίδια την πόλη της Ρώμης να γίνεται η πρώτη στον κόσμο που
άγγιξε το 1 εκατομμύριο κατοίκους κατά τον 2ο αιώνα π.Χ.
Στην κορύφωση της αυτοκρατορίας
(1ος–2ος αιώνας μ.Χ.), όταν ο συνολικός πληθυσμός άγγιζε τα 60 έως 75
εκατομμύρια, οι επίσημα καταγεγραμμένοι Ρωμαίοι πολίτες αποτελούσαν μόλις το
10% με 15% του συνολικού πληθυσμού, δηλαδή περίπου 5 έως 6 εκατομμύρια άνθρωποι.
Τους πρώτους δύο αιώνες της αυτοκρατορίας, η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων δεν ήταν Ρωμαίοι. Ο πληθυσμός χωριζόταν σε:
Ρωμαίους Πολίτες με πλήρη πολιτικά δικαιώματα.
Επαρχιώτες (Peregrini): Ελεύθεροι υπήκοοι των κατακτημένων
περιοχών (π.χ. Έλληνες, Αιγύπτιοι, Σύριοι) χωρίς δικαίωμα ρωμαϊκής ιθαγένειας.
Δούλους: Αποτελούσαν το 20% με 30% του
συνολικού πληθυσμού της αυτοκρατορίας.
Όταν ο Οκταβιανός Αύγουστος διενήργησε
την απογραφή του 14 μ.Χ., καταγράφηκαν 4,9 εκατομμύρια Ρωμαίοι πολίτες.
Η πλειονότητά τους ζούσε στην Ιταλία.
Στις δυτικές επαρχίες (π.χ. Γαλατία,
Ισπανία) αποτελούσαν το 4%–7% του ελεύθερου πληθυσμού.
Στις ανατολικές επαρχίες (όπως η Ελλάδα
και η Μικρά Ασία), το ποσοστό των Ρωμαίων πολιτών ήταν εξαιρετικά χαμηλό, μόλις
1% με 3%.
Η κατάσταση άλλαξε ριζικά το 212 μ.Χ.,
όταν ο αυτοκράτορας Καρακάλλας εξέδωσε την περίφημη Constitutio Antoniniana
(Διάταγμα του Καρακάλλα). Με αυτό το διάταγμα, παραχωρήθηκε η ρωμαϊκή ιθαγένεια
σε όλους τους ελεύθερους άνδρες που ζούσαν εντός των συνόρων της αυτοκρατορίας.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά,
εκατομμύρια Έλληνες, Γαλάτες, Αφρικανοί και Σύριοι έγιναν νομικά «πραγματικοί
Ρωμαίοι».
(Τώρα τι λογής Ρωμαίοι ήταν όλοι αυτοί,
μπορούμε να φανταστούμε).
Και τέλος πάντων τι απέγιναν όλοι αυτοί οι γνήσιοι Ρωμαίοι μέσα στον κατακλυσμό των εκατομμυρίων υπηκόων τους που τελικά έγιναν κι αυτοί Ρωμαίοι με το διάταγμα του Καρακάλλα; Φυσικά ανακατεύτηκαν όλοι μαζί και έγιναν ένα πράγμα.
Παρ’ όλα αυτά οι γνήσιοι Ρωμαίοι
εξακολουθούσαν να νιώθουν πραγματικοί Ρωμαίοι, παρά το ανακάτεμα τόσων φυλών
και εθνών μέσα στην αυτοκρατορία.
Μέσα σ’ αυτόν τον φυλετικό χυλό ο
ρωμαϊκός στρατός βασιζόταν όλο και περισσότερο σε βαρβάρους μισθοφόρους
(foederati), οι οποίοι δεν είχαν πραγματική πίστη στη Ρώμη. Ας ξεχάσουμε λοιπόν
τις ατρόμητες στρατιές των γνήσιων Ρωμαίων, δεν υπάρχουν πια.
Παράλληλα η τεράστια Ρωμαϊκή
Αυτοκρατορία ήταν δύσκολο πια να κυβερνηθεί από μια έδρα. Διαιρέθηκε λοιπόν σε
Ανατολικό και Δυτικό τμήμα, πράγμα που αποδυνάμωσε τη Δύση. Η Ανατολή (δηλαδή
το τμήμα εκείνο που μεταστοιχειώθηκε σε Βυζαντινή αυτοκρατορία) ήταν πολύ πιο
πλούσια και πυκνοκατοικημένη και άφησε τη Δύση να αντιμετωπίσει μόνη της τους
βαρβάρους που εποφθαλμιούσαν την πλούσια και οργανωμένη αυτοκρατορία.
Γότθοι, Βάνδαλοι, Ούννοι, Φράγκοι,
Βουργουνδοί, Λομβαρδοί διάβηκαν τα σύνορα, μπήκαν στην Ιταλία και στις άλλες
ρωμαϊκές επαρχίες της Ευρώπης και καλοκάθισαν εκεί. Δεν έφυγαν ποτέ.
Οι παλιές αρχοντικές οικογένειες των
Ρωμαίων που είχαν αντέξει ως τότε, χάθηκαν κι αυτές μέσα στην πλημμυρίδα των
βαρβάρων.
Η πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής
Αυτοκρατορίας το 476 μ.Χ. σηματοδότησε το τέλος της αρχαιότητας και την απαρχή
του Μεσαίωνα στην Ευρώπη. Το γεγονός αυτό δεν συνέβη ξαφνικά, αλλά ήταν το
αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας παρακμής:
410 μ.Χ. Η λεηλασία της Ρώμης από τους
Βησιγότθους υπό την ηγεσία του Αλάριχου. Το γεγονός αυτό προκάλεσε τεράστιο σοκ
στον τότε πολιτισμένο κόσμο, καθώς η πόλη είχε να πατηθεί από ξένο εχθρό 800
χρόνια.
455 μ.Χ. Η λεηλασία από τους Βανδάλους.
476 μ.Χ. Η επίσημη Πτώση: Ο
γερμανικής καταγωγής στρατιωτικός διοικητής Οδόακρος ανατρέπει τον τελευταίο
Δυτικό Ρωμαίο αυτοκράτορα, τον έφηβο Ρωμύλο Αυγουστύλο.
Και ενώ η Δύση κατέρρευσε και
κατακερματίστηκε σε διάφορα βαρβαρικά βασίλεια, η Ανατολική Ρωμαϊκή
Αυτοκρατορία κατάφερε να επιβιώσει, να εξελληνιστεί και να ακμάσει για ακόμα
χίλια χρόνια, μέχρι το 1453.
Έτσι αργά αλλά σταθερά μέσα σε λίγους
αιώνες οι γνήσιοι Ρωμαίοι έσβησαν από τον χάρτη.
Αυτό είναι ένα μικρό μάθημα Ιστορίας
που μας διδάσκει ότι μέσα στον χρόνο τίποτε δεν μένει σταθερό και ότι ένας
μεγάλος πολιτισμός έχει τα όριά του.
Ο εκφυλισμός καραδοκεί και δεν
βιάζεται. Όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου, επικρατεί.
(Πήρα πληροφορίες από την ΑΙ).
