Βία και υποτέλεια εν υπνώσει: το πείραμα του Στάνφορντ

 Επικρατούσε παλιότερα η άποψη (και ακόμα σήμερα πολλοί την ασπάζονται) ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός, αλλά ότι στη συνέχεια χαλάει, επειδή μεγαλώνει σε ένα κόσμο άδικο και κακό. Αφελέστατη άποψη βέβαια, διότι δεν εξηγείται πώς, αφού κατά βάση είναι καλός, δημιούργησε αυτόν τον άδικο και κακό κόσμο.

Η αντίθετη άποψη που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος γεννιέται κακός (ας πούμε αμαρτωλός) είναι η επίσημη θέση της Εκκλησίας και, μολονότι δεν τα έχω καλά με τις Εκκλησίες, νομίζω ότι αυτή η άποψη είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.

Βέβαια, δεν γεννιέται κανείς αμαρτωλός ή κακός, γεννιέται ενστικτώδης, που σημαίνει ότι, αν δεν πάρει την κατάλληλη αγωγή, θα αφεθεί στα φυσικά του ένστικτα και θα γίνει κάτι σαν ζώο. Το ζώο δεν είναι κακό ούτε αμαρτωλό, βρίσκεται εκτός της ανθρώπινης ηθικής και ακολουθεί τα ένστικτά του για να επιβιώσει και να αναπαραχθεί με επιτυχία. Το ίδιο έκαναν και οι άγριοι μακρινοί μας πρόγονοι. Επομένως, όταν αλληλοσκοτώνονταν για τον έλεγχο μιας περιοχής ή για ένα ψόφιο βουβάλι, δεν ήταν αμαρτωλοί, δεν ήταν κακοί, ήταν ενστικτωδώς σκληροί.

"Τα Μη Αισθητά"

Τα Αόρατα, τα Μεγάλα,

τα μη Αισθητά, τα μη Νοητά,

τα Διαισθητικά , τα Ενοραματικά,

τα Κυριαρχούντα και Διαποτίζοντα το Σύμπαν,

τα Δημιουργούντα και Αποσυνθέτοντα,

τα Ζωογόνα και Θανατηφόρα,

τα Αναγεννώντα και Φθείροντα,

τα Δίδοντα και Αφαιρούντα,

τα Διαμορφούντα και Διαλύοντα,

τα Διαπερώντα την ύλη,

τα Ορίζοντα, τα Χαρακτηρίζοντα,

τα Σημειούντα, τα Αποφασίζοντα,

τα Υποπτευτά και μη Αποκαλύπτοντα,

τα Δωρίζοντα και Κατανεύοντα,

τα Κατευθύνοντα,

τα Αναφαινόμενα και τα Αποκρυπτόμενα,

τα πάντοτε Υπάρχοντα,

τα Άχρονα, τα Άχωρα,

τα δια της ύλης Υπαινισσόμενα,

τα Πλέοντα,

τα Εναρμονίζοντα,

τα Διανέμοντα,

τα Περιβάλλοντα και Σχηματίζοντα,

τα Οδηγούντα,

τα Μηδενίζοντα και τα Υλοποιούντα,

τα Ωθούντα και τα Πραγματώνοντα,

τα Ταράσσοντα και τα Ευλογούντα,

τα Ελπιδοφόρα,

τα Θέτοντα,

τα Κινούντα,

τα Βοηθούντα,

τα αήχως και αοράτως Παρέχοντα,

τα μη Απαιτούντα και Απαιτούντα,

τα Δεχόμενα,

τα Επήκοα και Ευήκοα,

τα Συμπίπτοντα και μη Συμπτωματικά,

τα Σκόπιμα και μη Τυχαία,

τα Τάσσοντα,

τα Πεπρωμένα,

τα Ολοκληρώνοντα,

τα αενάως Μεταλλασσόμενα,

τα Απρόσιτα.

1987

Τα πολλαπλά και ασαφή μηνύματα της σύγχρονης Τέχνης

Μια άποψη που προέκυψε στον καιρό μας σχετικά με την καλλιτεχνική δημιουργία υποστηρίζει ότι ο αποδέκτης του καλλιτεχνικού έργου δεν είναι υποχρεωμένος να ξετρυπώσει το μήνυμα που κρύβεται μέσα στο έργο. Είναι αρκετό να το χαρεί  με το δικό του προσωπικό τρόπο και να βγάλει όποιο μήνυμα θέλει, αν τέλος πάντων επιμένει να ψάχνει για μηνύματα.

Αυτή η άποψη ήταν αναπόφευκτο να προκύψει από τη στιγμή που η καλλιτεχνική δημιουργία έπαψε να είναι σαφής. Παλαιότερα δεν υφίστατο τέτοιο θέμα, εφόσον το καλλιτεχνικό έργο ήταν σαφές και δημιουργός και αποδέκτης εύκολα μπορούσαν να επικοινωνήσουν και να καταλάβει ο ένας τον άλλον.

"Η αλυσίδα κόβεται..."

Στείρα

σημαίνει

χωρίς συνέχεια,

η αλυσίδα κόβεται,

τα γονίδια πεθαίνουν,

δεν θα επαναληφθεί

η τραγωδία,

ο κόσμος μια ιδέα λιγότερο

θα πονά,

η ελπίδα θα κάτσει φρόνιμα.