Φ. Κάφκα "Η Δίκη". Β΄ Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση

                                     Elke Rehder "Ο καφκικός τρόπος θεώρησης"

Το μυθιστόρημα «Η Δίκη» του Φραντς Κάφκα αποτελεί μια εξόφθαλμη προβολή των εσωτερικών δαιμόνων του συγγραφέα.

Ο κεντρικός χαρακτήρας, ο Γιόζεφ Κ., είναι ένα άτομο μοναχικό. Δεν ζει όμως στο περιθώριο της κοινωνίας, αντίθετα κατέχει μια διακριτή θέση, είναι τμηματάρχης σε Τράπεζα. Η κοινωνική θέση που δίνει ο συγγραφέας στον ήρωά του δεν είναι τυχαία. Μια και ο Γιόζεφ Κ. είναι η προβολή του Φραντς Κάφκα (Κ. σημαίνει Κάφκα, όπως και στον Πύργο ο κεντρικός χαρακτήρας λέγεται Κ.), πρέπει να είναι περίπου στην ίδια κοινωνική θέση με αυτόν. Επίσης, εφόσον γύρω του στήνεται η Δίκη, η αντίθεση γίνεται εντονότερη με έναν ευπρεπή  υπάλληλο απ’ ό,τι με ένα περιθωριακό άτομο, διότι ο ευπρεπής αυτός υπάλληλος θα εκπέσει σιγά – σιγά, μέχρι να εξευτελιστεί πλήρως και τέλος να εκτελεστεί «σαν το σκυλί».

Υπάρχουν στο μυθιστόρημα αρκετές τέτοιες «τεχνητές» παρεμβολές του συγγραφέα που στόχο έχουν να εκλογικεύσουν το όραμά του και να το κάνουν αναγνώσιμο. Επιτρέπει ωστόσο στον διορατικό αναγνώστη να διεισδύσει στα βαθύτερα στρώματα της σκέψης του. Διότι σε όλο αυτό το έργο ο Κάφκα  μιλά υπαινικτικά για τη φαντασίωση που τον κατατρύχει. Ξέρει όμως να κρατά τις ισορροπίες και να μην εκτρέπεται. Δύο παρεκτροπές μόνο επιτρέπει στην πένα του:  α) αφιερώνει ένα ολόκληρο κεφάλαιο στον Μαστιγωτή – και όποιος κατάλαβε, κατάλαβε -  και β)  παρουσιάζει τις γυναικείες φιγούρες του μυθιστορήματος με τον αποκλίνοντα τρόπο που τις φαντασιώνεται ( πάλι όμως με διακριτικό τρόπο, μέσα στα όρια της συγγραφικής κοσμιότητας του καιρού του).

Φ.Κάφκα "Η Δίκη". Α΄: Η προσωπικότητα του συγγραφέα

Πολλά έχουν γραφτεί για το σπουδαίο μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα «Η Δίκη» και πολλές αναλύσεις έχουν γίνει γι αυτό το αινιγματικό έργο που κινείται μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας. Η κυρίαρχη άποψη είναι ότι πρόκειται εδώ για μια αλληγορία πολιτική που καταδεικνύει την αδυναμία του πολίτη απέναντι στο απρόσωπο και πανίσχυρο Κράτος κλπ κλπ, να μην επαναλάβω εδώ πράγματα γνωστά και χιλιοειπωμένα. Η άποψη αυτή, αγγλοαμερικανικής προέλευσης, είναι αμφισβητήσιμη.

 Ο Κάφκα δεν πολιτικολογεί στα έργα του. Ακόμα και στο μυθιστόρημα «Αμερική», που κάποιοι το θεωρούν ως μια κραυγαλέα καταγγελία κατά του καπιταλισμού, το πολιτικό πλαίσιο απλώς εξυπηρετεί τη βαθιά επιθυμία του συγγραφέα να υλοποιήσει ένα κόσμο αποξένωσης, ένα κόσμο ακατάληπτο, αδιάφορο και εχθρικό που είναι όμως η αντανάκλαση τού πώς βίωνε ο ίδιος τον κόσμο και όχι μια καταγγελία τού πώς είναι πράγματι ο κόσμος.